جام جم آنلاین – بحث برگزاری تورنمنت سه جانبه برای فوتبال ایران جهت معرفی قهرمان لیگ ناتمام فصل گذشته بار دیگر جنجال زیادی را در فوتبال ایران ایجاد کرد.
استقلالیها با توجه به اینکه در زمان نیمه تمام ماندن لیگ صدرنشین بودند دیگر خود را قهرمان فصل گذشته میدانستند، اما اصرار تراکتور و سپاهان برای برگزاری تورنمنت سه جانبه جهت معرفی قهرمان فصل گذشته همه رویاهای آنها را نقش بر آب کرد. وضعیت بسیار عجیبی است. اما جالب است بدانید این اتفاق در فوتبال دنیا نمونه و مثال دارد.
مثال اول: ایتالیا
در ایتالیا از فصل ۲۰۲۲-۲۳ مقرر شد اگر دو تیم صدر جدول سریآ به طور کامل در امتیاز و برخی معیارهای تعیینکننده برابر باشند بازی پلیآف برای تعیین قهرمان برگزار شود. این یعنی باشگاهها از ابتدای فصل میدانند که چنین احتمالی در مقررات وجود دارد.
در اسکاتلند نیز مقررات امکان برگزاری پلیآف قهرمانی را در شرایط بسیار خاص پیشبینی کرده است. در فصل ۲۰۲۵-۲۶ حتی سناریویی مطرح شد که در صورت برابر شدن کامل شرایط دو تیم قهرمانی با یک مسابقه در زمین بیطرف مشخص شود. نکته مهم این است که این سازوکار از قبل جزو مقررات مسابقات بوده است.
در بعضی کشورها نیز پلیآف بخشی از ساختار عادی لیگ است. در لیگ نیوزیلند برای نمونه مرحله مقدماتی با یک مرحله پلیآف دنبال میشود و قهرمان از طریق آن مرحله مشخص میشود.
پس اصل «پلیآف برای قهرمانی» عجیب نیست. اما تورنمنت سهجانبه برای حل یک لیگ نیمهتمام آن هم بعد از پایان مسابقات داستان دیگری است.
مشکل اصلی پیشنهاد تورنمنت سه جانبه
فرض کنیم استقلال صدرنشین بوده و لیگ تا هفته بیستوسوم ادامه داشته است. تراکتور و سپاهان هم به عنوان رقبای استقلال هنوز شانس قهرمانی داشتهاند. حالا اگر فدراسیون تصمیم بگیرد سه تیم را برای چند مسابقه دوباره مقابل یکدیگر قرار دهد در واقع یک رقابت جدید ایجاد کرده است.
این مسابقات دیگر ادامه همان لیگ نیستند.
بازیکنان هر سه تیم تغییر کردهاند، مربیان هم همینطور. مصدومان و محرومان جدید وجود دارند. نقلوانتقالات تابستانی انجام شده باشد و حتی ترکیب تیمها نسبت به زمان توقف لیگ کاملاً متفاوت شده باشد.
در چنین شرایطی اگر استقلال قهرمان شود آیا واقعاً قهرمان لیگ فصل گذشته شده یا قهرمان یک تورنمنت سهجانبه در تابستان سال بعد؟!
همین مسئله اعتبار رقابت را زیر سؤال میبرد. مثل همیشه با اعتبار فوتبال ایران بازی میشود.
ضربه به اعتبار بین المللی
اگر بدون وجود مقررات قبلی چنین تورنمنتی ساخته شود قطعا فوتبال ایران وجهه بین المللی خود را بیشتر از قبل مخدوش خواهد کرد.
مشکل فقط این نیست که چه تیمی قهرمان میشود. مسئله مهمتر اصل قانونی مسابقات است. فوتبال حرفهای باید قبل از شروع فصل مشخص کند قهرمان چگونه تعیین میشود. جدول لیگ، تعداد بازیها، معیارهای تساوی امتیاز و روش تعیین قهرمان باید از ابتدا روشن باشد.
اگر بعد از پایان یک فصل ناتمام تصمیم بگیریم سه تیم را انتخاب کنیم و برای آنها فرمول جدیدی طراحی کنیم هر تصمیمی میتواند با اعتراض تیم دیگری مواجه شود.
فرض کنید استقلال صدرنشین مقتدری بوده و بر اساس مسابقات انجامشده حق قهرمانی دارد. اما سپاهان و تراکتور به عنوان دو تیم دیگری که مدعی قهرمانی هستند هرگز کوتاه نمیآید. حالا اگر تیم چهارم یا حتی پنجم بگوید من هم در صورت ادامه لیگ شانس داشتم چه پاسخی میتوان به آن داد؟
این همان نقطهای است که تصمیمگیری فدراسیون میتواند با مشکل جدی مواجه شود.
یک نکته مهم درباره عدالت
اگر لیگ نمیتواند ادامه پیدا کند باید یک معیار از پیش قابل دفاع و قابل تعمیم برای تعیین قهرمان انتخاب شود.
این معیار میتواند جدول مسابقات در زمان توقف باشد. میتواند تصمیم حقوقی بر اساس مقررات همان فصل باشد. حتی میتواند اعلام کند که فصل بدون قهرمان به پایان رسیده است.
اما ساختن یک مسابقه یا تورنمنت جدید باید فقط زمانی منطقی باشد که چنین سازوکاری در مقررات مسابقات از قبل پیشبینی شده باشد.
پلیآفهای قهرمانی در فوتبال جهان دقیقاً به همین دلیل قابل دفاع هستند. همه تیمها میدانند چه شرایطی آنها را به پلیآف میرساند و قوانین قبل از شروع مسابقات مشخص شده است. نمونه پلیآفهای فوتبال انگلیس هم همین ساختار از پیش تعیینشده را دارد.
منطق پیشنهاد سپاهان و تراکتور
تراکتور و سپاهان نمیخواهند جامی به تیمی اهدا شود در حالی که خودشان معتقدند هنوز شانس قهرمانی داشتهاند.
به هر حال برگزاری تورنمنت سهجانبه راهحل بینقصی نیست.
اگر فدراسیون میخواهد چنین مسابقاتی برگزار کند باید ابتدا به یک سؤال مهم پاسخ دهد: مبنای قانونی برگزاری این تورنمنت چیست؟
اگر پاسخ روشنی وجود داشته باشد بحث قابل بررسی است. اگر چنین بندی در مقررات وجود نداشته باشد فدراسیون عملاً دارد پس از پایان مسابقات قانون جدیدی برای تعیین قهرمان میسازد. شاید اصلا کنفدراسیون فوتبال آسیا چنین تورنمنتی را فاقد اعتبار و ارزش بداند، آنگاه یک امتیاز منفی دیگر در کارنامه فوتبال ایران ثبت میشود.
این دقیقاً همان چیزی است که میتواند به اعتبار لیگ برتر ایران آسیب بزند.
فدراسیون ابتدا مقررات همان فصل را ملاک قرار دهد و تصمیمی بگیرد که بتوان آن را برای همه فصلها و همه باشگاهها یکسان اجرا کرد. قهرمان باید با قانون مشخص شود، نه با فرمولی که بعد از نیمهتمام ماندن مسابقات طراحی شده است.
